Sắt và kẽm cho bé biếng ăn: khi nào cần bổ sung, uống thế nào cho đúng?
Con ăn vài thìa là ngậm, bữa nào cũng kéo dài cả tiếng, người thì gầy mà da hơi xanh. Nhiều mẹ nhắn Upingo hỏi có nên cho con uống sắt, uống kẽm không, uống loại nào, bao lâu. Bài này Chi tổng hợp những điều nghiên cứu và các tổ chức dinh dưỡng nói về sắt và kẽm ở trẻ nhỏ, để mẹ bổ sung đúng lúc, đúng liều, không thừa không thiếu.
Vì sao trẻ nhỏ hay thiếu sắt và kẽm?
Từ khoảng 6 tháng tuổi, lượng sắt dự trữ con mang theo từ bụng mẹ bắt đầu cạn, trong khi con lớn rất nhanh. Bé ăn dặm ít thịt, cá, trứng, hoặc uống quá nhiều sữa bò thay cho bữa chính là những bé dễ thiếu sắt nhất. Sữa no bụng nhưng ít sắt, canxi trong sữa lại làm cơ thể khó hấp thu sắt từ thức ăn khác.
Kẽm cũng có nhiều trong thịt đỏ, hải sản, trứng và các loại đậu. Bé kén ăn đạm, hay bị tiêu chảy kéo dài sẽ dễ thiếu kẽm, vì mỗi lần đi ngoài nhiều là cơ thể mất thêm kẽm.
Dấu hiệu nào mẹ nên để ý?
Thiếu sắt kéo dài có thể dẫn tới thiếu máu: con xanh xao, môi và lòng bàn tay nhợt, mau mệt, kém tập trung, có bé lại thích gặm những thứ lạ như đá, đất. Thiếu kẽm ở trẻ nhỏ thường biểu hiện bằng biếng ăn, chậm tăng cân, chậm lớn, hay tiêu chảy, hay ốm vặt, vị giác kém nên ăn gì cũng thấy nhạt.
Những dấu hiệu này không đặc hiệu, nghĩa là bé biếng ăn chưa chắc đã thiếu kẽm, bé da trắng xanh chưa chắc đã thiếu sắt. Cách chắc chắn nhất là đưa con đi khám và làm xét nghiệm máu (công thức máu, ferritin) theo chỉ định của bác sĩ. Đây là bước Chi luôn khuyên mẹ làm trước khi tự mua sắt cho con.
Con cần bao nhiêu sắt, bao nhiêu kẽm mỗi ngày?
Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), nhu cầu khuyến nghị mỗi ngày như sau:
Sắt: bé 1 đến 3 tuổi cần khoảng 7mg, bé 4 đến 8 tuổi khoảng 10mg. Mức tối đa an toàn từ cả thức ăn và chế phẩm bổ sung là 40mg mỗi ngày cho trẻ dưới 14 tuổi.
Kẽm: bé 1 đến 3 tuổi cần khoảng 3mg, bé 4 đến 8 tuổi khoảng 5mg. Mức tối đa an toàn là 7mg với bé 1 đến 3 tuổi và 12mg với bé 4 đến 8 tuổi.
Nhìn con số mẹ sẽ thấy nhu cầu không lớn, và khoảng cách giữa liều đủ với liều quá tay cũng không xa. Vì vậy liều bổ sung nên theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc của nhà sản xuất theo cân nặng, tuổi của con, không tự tăng liều cho "nhanh có tác dụng".
Bổ sung kẽm có giúp con ăn ngon, cao lớn hơn không?
Một tổng quan Cochrane cập nhật năm 2023 gom 96 thử nghiệm ngẫu nhiên với hơn 200 nghìn trẻ từ 6 tháng đến 12 tuổi. Kết quả cho thấy bổ sung kẽm dự phòng giúp giảm số đợt tiêu chảy và giúp trẻ tăng chiều cao một chút, rõ nhất ở những vùng trẻ dễ thiếu kẽm. Liều hay dùng trong các nghiên cứu là 10 đến 15mg mỗi ngày dưới dạng siro, và tác dụng phụ hay gặp nhất là nôn.
Với tiêu chảy, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị bổ sung kẽm trong 10 đến 14 ngày cùng với dung dịch bù nước, vì kẽm giúp rút ngắn đợt tiêu chảy và giảm nguy cơ tái phát.
Còn với chuyện biếng ăn, kẽm giúp được khi con thật sự thiếu kẽm. Nếu con biếng ăn vì bữa phụ quá nhiều, uống sữa sát giờ ăn hay bị ép ăn, thì bổ sung kẽm sẽ không thay đổi được nhiều.
Uống sắt và kẽm thế nào cho đúng?
Uống tách nhau. Sắt và kẽm cạnh tranh nhau khi hấp thu. Chính tổng quan Cochrane ở trên ghi nhận khi cho uống kẽm cùng lúc với sắt, lợi ích của kẽm bị giảm đi. Mẹ nên cho con uống hai loại ở hai thời điểm khác nhau trong ngày, ví dụ sắt buổi sáng, kẽm buổi chiều.
Tránh uống cùng sữa. Canxi trong sữa làm giảm hấp thu sắt. Mẹ cho con uống sắt cách bữa sữa khoảng 1 đến 2 tiếng. Ngược lại, vitamin C giúp hấp thu sắt tốt hơn, nên một ít nước cam hay vài miếng trái cây sau khi uống sắt là cách kết hợp hay.
Chọn dạng dễ uống. Các dạng sắt bisglycinate và kẽm bisglycinate được nhiều hãng dùng cho trẻ vì ít gây táo bón, ít mùi tanh hơn các dạng sắt muối cổ điển. Dạng giọt giúp mẹ chia liều chính xác theo cân nặng.
Uống đủ liệu trình rồi kiểm tra lại. Khi đã thiếu sắt, cơ thể cần vài tháng để bù lại kho dự trữ. Mẹ cho con tái khám theo hẹn để bác sĩ quyết định khi nào ngừng.
Lưu ý an toàn quan trọng
Ngộ độc do uống nhầm chế phẩm chứa sắt là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc tử vong ở trẻ dưới 6 tuổi. Mẹ luôn đóng chặt nắp và cất lọ sắt xa tầm tay con, kể cả dạng siro có vị thơm. Nếu con lỡ uống nhiều, đưa con đến cơ sở y tế ngay kèm theo lọ thuốc.
Phân con chuyển màu sẫm, đen khi uống sắt là bình thường. Nếu con đau bụng, nôn nhiều hay táo bón kéo dài, mẹ hỏi bác sĩ để điều chỉnh liều hoặc đổi loại.
Câu hỏi mẹ hay hỏi
Có nên cho con uống sắt, kẽm dài ngày để phòng?
Với bé ăn uống đa dạng, đủ thịt cá trứng, thường không cần bổ sung dài ngày. Bổ sung khi có chỉ định, hoặc trong những giai đoạn con ăn kém, ốm kéo dài, rồi ưu tiên cải thiện bữa ăn.
Thực phẩm nào giàu sắt cho bé?
Thịt bò, gan, lòng đỏ trứng, cá, các loại đậu, rau xanh đậm. Sắt trong thịt cá được hấp thu tốt hơn nhiều so với sắt trong rau.
Siro kẽm có lysine thì sao?
Một số sản phẩm kết hợp kẽm với lysine và vitamin B6. Lysine là axit amin có trong thực phẩm giàu đạm. Với các thành phần đi kèm, mẹ vẫn đọc tổng lượng kẽm mỗi liều để không vượt mức khuyến nghị theo tuổi của con.
Ở Upingo, Chi chọn các dạng sắt và kẽm dễ uống, chia liều theo giọt cho bé: sắt nhỏ giọt Buona Ferrodue (1 giọt có 1mg sắt, dễ tính theo cân nặng), sắt giọt Ferrolip Baby và siro kẽm Biolizin. Mẹ có kết quả xét nghiệm của con và cần hỏi cách dùng, nhắn Upingo qua Zalo OA Upingo Premium nha.
Thực phẩm bổ sung không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Nguồn tham khảo: Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), Office of Dietary Supplements, Iron và Zinc fact sheets; Imdad A và cộng sự, Cochrane Database of Systematic Reviews 2023, doi 10.1002/14651858.CD009384.pub3; Tổ chức Y tế Thế giới, hướng dẫn điều trị tiêu chảy ở trẻ em.
