Sữa tươi tiệt trùng và thanh trùng: chọn loại nào cho bé từ 2 tuổi?
Vì sao sữa phải xử lý nhiệt?
Sữa bò vừa vắt ra có thể mang vi khuẩn gây bệnh như Salmonella, E. coli hay Listeria. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyên không cho trẻ uống sữa tươi chưa qua xử lý nhiệt, vì vi khuẩn trong đó có thể khiến trẻ bệnh rất nặng. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cũng khuyến cáo trẻ em chỉ nên dùng sữa và chế phẩm sữa đã thanh trùng.
Thanh trùng và tiệt trùng là hai cách xử lý nhiệt phổ biến nhất. Mẹ chỉ cần nhớ: sữa mua ở cửa hàng có nhãn rõ ràng đều đã qua một trong hai cách này. Thứ mẹ cần tránh là sữa "tươi nguyên chất" mua lẻ không rõ nguồn, chưa qua xử lý.
Sữa thanh trùng là gì?
Cách thanh trùng phổ biến nhất (gọi là HTST) đun sữa tới ít nhất 72°C trong 15 giây rồi làm lạnh nhanh. Mức nhiệt này diệt được vi khuẩn gây bệnh nhưng không diệt hết mọi vi sinh vật, nên sữa thanh trùng phải luôn giữ lạnh từ nhà máy tới tủ lạnh nhà mình, và hạn dùng ngắn, thường tính bằng ngày.
Ưu điểm của sữa thanh trùng là vị gần với sữa vừa vắt, nhiều bé thấy thơm hơn. Nhược điểm là phụ thuộc vào chuỗi lạnh: nếu cửa hàng hay xe giao hàng để sữa ấm lên, sữa có thể hỏng sớm dù chưa hết hạn.
Sữa tiệt trùng (UHT) là gì?
Sữa tiệt trùng, hay sữa UHT, được gia nhiệt tới ít nhất 135°C trong vài giây rồi làm lạnh nhanh, sau đó đóng vào hộp giấy nhiều lớp trong điều kiện vô trùng. Nhờ vậy, hộp sữa chưa mở có thể để ở nhiệt độ phòng nhiều tháng, không cần tủ lạnh.
Đây là lý do phần lớn sữa hộp nhỏ có ống hút cho bé đều là sữa tiệt trùng. Sau khi mở, sữa tiệt trùng cũng phải giữ lạnh như sữa thường. Với hộp nhỏ, Chi khuyên mẹ cho con uống hết một lần, phần thừa để tủ lạnh và dùng trong ngày.
Dinh dưỡng khác nhau bao nhiêu?
Đạm, chất béo và canxi trong sữa gần như không bị ảnh hưởng bởi cả hai cách xử lý nhiệt. Một hộp sữa tiệt trùng và một chai sữa thanh trùng cùng loại (nguyên kem hay ít béo) cho con lượng canxi và đạm tương đương nhau.
Khác biệt nằm ở một số vitamin nhạy nhiệt. Một nghiên cứu kinh điển đăng trên Journal of Dairy Research cho thấy xử lý UHT không làm mất vitamin A, E, B1, B2, biotin và niacin; vitamin C và folate mất khoảng 20%; vitamin B6 và B12 hầu như không mất khi xử lý nhưng có thể giảm tới khoảng một nửa sau 90 ngày bảo quản. Sữa vốn không phải nguồn vitamin C chính của con, rau và trái cây mới là nguồn chính. Vì vậy chênh lệch này không đáng để mẹ lo.
Về vị, sữa tiệt trùng có thể hơi "thơm nấu" hơn một chút. Bé đã quen loại nào thì thường thích loại đó, mẹ cứ đổi dần nếu cần.
Điều quan trọng hơn chuyện tiệt trùng hay thanh trùng
Chọn sữa không đường. Sữa có đường, sữa có hương vị thêm đường làm con quen vị ngọt và nạp thêm đường không cần thiết. Mẹ đọc bảng thành phần, dòng "đường" hay "sucrose" xuất hiện là sữa có thêm đường.
Xem nguyên liệu chính. Dòng đầu tiên của bảng thành phần cho mẹ biết sữa làm từ sữa bò tươi hay từ sữa bột hoàn nguyên. Cả hai đều dùng được, nhưng mẹ nên biết mình đang mua gì để so sánh giá cho đúng.
Uống lượng vừa đủ. Theo AAP, trẻ từ 2 đến 5 tuổi cần khoảng 470 đến 710 ml sữa mỗi ngày (2 đến 3 cốc), tính cả sữa chua và phô mai quy đổi. Uống nhiều hơn dễ làm con no, bỏ bữa chính. AAP cũng khuyên trẻ từ 2 tuổi chuyển dần sang sữa ít béo; bé gầy hay chậm tăng cân, mẹ hỏi bác sĩ để chọn loại phù hợp.
Mẹ có thể đọc thêm về nhu cầu canxi của con ở bài Vitamin D và canxi cho bé: con có cần uống thêm không, bao nhiêu là đủ?
Vậy nhà mình nên chọn loại nào?
- Con đi học, đi chơi, cần mang theo: sữa tiệt trùng hộp nhỏ tiện hơn hẳn, không cần túi giữ lạnh nếu hộp chưa mở.
- Nhà gần siêu thị, tủ lạnh tốt, con thích vị sữa vừa vắt: sữa thanh trùng là lựa chọn ngon, mua vừa đủ dùng trong vài ngày.
- Mua dự trữ cả thùng: chỉ nên là sữa tiệt trùng. Mẹ xếp nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng, dùng hộp hạn gần trước.
Dù chọn loại nào, mẹ bỏ ngay hộp bị phồng, móp chảy nước, hay sữa có mùi chua, vón cục. Mẹ quan tâm thêm chuyện sữa A2 có khác sữa thường không thì đọc bài Sữa A2 là gì? Có tốt hơn sữa thường không?; còn băn khoăn con lớn có cần sữa công thức không thì xem bài Sữa cho bé trên 3 tuổi: có cần sữa công thức không?
Câu hỏi mẹ hay hỏi
Sữa thanh trùng có cần đun sôi lại không?
Không cần. Sữa đã thanh trùng và được giữ lạnh đúng cách thì an toàn để uống. Nếu con thích uống ấm, mẹ hâm vừa ấm là đủ, đun sôi lâu làm sữa dễ trào và mất thêm vitamin.
Hâm nóng sữa tiệt trùng có làm mất chất không?
Hâm ấm nhẹ trước khi uống không làm thay đổi đáng kể đạm và canxi. Mẹ tránh hâm cả hộp giấy trong lò vi sóng, rót ra cốc rồi hâm.
Hộp sữa tiệt trùng để trong cặp con cả buổi có sao không?
Hộp chưa mở thì không sao, miễn là không để dưới nắng gắt hay trong xe nóng lâu. Hộp đã cắm ống hút mà con uống dở thì sau 1 đến 2 tiếng ở nhiệt độ phòng mẹ nên bỏ.
Sữa tiệt trùng hạn dùng dài có phải nhiều chất bảo quản?
Không. Hạn dùng dài là nhờ nhiệt độ cao và bao bì vô trùng, không phải nhờ chất bảo quản. Mẹ có thể kiểm tra bảng thành phần trên hộp.
Mẹ cần Chi gợi ý loại sữa tươi hợp với con và thói quen nhà mình, nhắn Chi qua Zalo OA Upingo Premium nha: https://zalo.me/3271337686741153363.
Tài liệu tham khảo
- CDC. Cow's Milk and Milk Alternatives. cdc.gov
- Bradley J, Pickering LK, Jareb J. Advise families against giving children unpasteurized milk. AAP News. 2008;29(12).
- AAP, HealthyChildren.org. Recommended Drinks for Young Children Ages 0 to 5. healthychildren.org
- International Dairy Foods Association. Pasteurization. idfa.org
- Ford JE, et al. Effects of ultra high temperature (UHT) processing and of subsequent storage on the vitamin content of milk. Journal of Dairy Research. 1969;36(3), tr. 447 đến 454.
- Tetra Pak. UHT milk FAQ. tetrapak.com
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.